Frieke Janssens op de Fotobiënnale

Nog tot en met 6 november vind je op verschillende locaties in de stad foto-installaties van meer dan 30 fotografen. Eén van hen is Frieke Janssens. Je ziet haar werk in Fort Napoleon en op de zeedijk ter hoogte van de Venetiaanse Gaanderijen. Ze staat bekend om haar prachtige surrealistische beelden. De schoonheid valt direct op en dan ontdek je het concept tot in de kleinste details. Frieke zoekt naar eigen zeggen niet per se controverse op in haar werk. “Ik ga wel altijd op zoek naar een spanningsveld”.

Hoe komt een foto tot stand? Waar haal je de inspiratie?
Het meeste werk gebeurt vooraf. De fotoshoot zelf neemt de minste tijd in beslag. Ik bouw een idee op in mijn hoofd en dan ga ik op zoek naar de juiste elementen voor het decor en de attributen … Dat is een lang proces. Ik fiets bijvoorbeeld rond in de stad en dan valt mijn oog op een vintagejurk in een etalage. Ik koppel daar een model aan met wie ik al eerder gewerkt heb en daarna denk ik na over een mogelijke locatie. Eens de fotoshoot achter de rug is, controleer ik alle details in postproductie. Als de foto in opdracht gemaakt wordt van een klant, dan krijg ik meestal een thema aangereikt om mee te werken.

Wat is het grootste verschil tussen in opdracht werken en iets dat volledig uit jezelf komt?
Als ik niet in opdracht werk, volg ik helemaal mijn eigen pad. Ik ontvang graag input van mijn team, maar als ik zeker ben, hou ik vast aan mijn eigen idee over een beeld. Het is ook leuk om met een klant en in veel gevallen tegelijk met een reclamebureau samen te werken. Ideaal is als ik gevraagd wordt voor mijn specifieke stijl en dan de vrijheid krijg om mijn ding te doen. Al moet je soms wel compromissen sluiten. Een klant wilde graag eens een felle kleur, maar mijn werken zijn eerder pastel-poederdoos-achtig. Als je daar vanaf wijkt, lijkt de foto niet echt meer van mij en ben ik minder tevreden.

Foto’s nemen voor tv-series zoals Dood Spoor, is ook altijd een fantastische ervaring. Er is een stylist aanwezig en decorelementen van de set. En Peter Van den Begin voor de lens hebben, stond wel op mijn bucketlist (lacht).

Sommige fotoreeksen zijn controversieel, zoals Smoking Kids uit 2011. De beelden zelf zijn prachtig, maar kinderen en roken, ligt heel gevoelig. Heb je geaarzeld om de beelden te maken?
Ik ga in mijn werk graag op zoek naar een soort spanningsveld. Beelden die heel mooi zijn, maar toch (ethische) vragen oproepen. Ik verwachtte wel wat reactie op die werken, maar ik vond het toch frappant dat er mensen waren die dachten dat ik echt rokende kinderen had gefotografeerd. Die mensen hadden niet door dat de beelden gemanipuleerd waren en dat ik kaarsen op de grond had gezet om de rook te creëren. Sinds de komst van AI, zijn mensen zich daar meer van bewust.

Hoe kwam je op het idee voor die reeks?
Smoking Kids is door de jaren heen ontstaan. Ik vond mijn inspiratie daarvoor op verschillende momenten. Ik kreeg een LP met een rokende jazzmuzikant op de hoes onder ogen en ik vond het beeld heel speciaal door de rook. Tijdens een shoot voor theatergroep FC Bergman zag ik toevallig Matteo Simoni roken en dat had een filmische uitstraling. En even later maakte ik een foto van een kind met een rood vestje en bedacht ik hoe mooi dat zou zijn met rook. Maar omdat het een kind was, liet ik dat weer liggen. Tot ik een filmpje zag op sociale media van een tweejarig kind uit Indonesië dat de ene na de andere sigaret rookte. Wij vinden dat schokkend, maar in die gemeenschap leken mensen het normaal te vinden. Plots was het voor mij logisch om de fotoreeks toch te maken. Ik wilde die tegenstelling in culturen op mijn eigen manier in beeld brengen. De expo van Smoking Kids opende op de dag dat het verboden werd om in cafés te roken. Via de expo stelde ik dat ook in vraag: ‘mag de overheid dat voor ons beslissen of behandelen ze ons daardoor als kinderen?’

Tijdens de Fotobiënnale zijn er zowel werken van jou in Fort Napoleon als op de zeedijk te zien. Hoe kies je welke werken te zien zijn en waar?
Dat gebeurde uiteraard in overleg met curator Stephane Verheye, die ik al een hele tijd ken. Zodra het zeker was dat ik zou deelnemen, zei ik hem dat ik heel graag een installatie op de zeedijk wilde. Want zo zou iedereen die voorbijloopt, mijn werk eens kunnen zien, zowel toeristen als Oostendenaars. Het is de ideale manier om mensen te bereiken die anders nooit een galerie zouden binnenwandelen. Het was logisch dat op de dijk onder andere de reeks Lightness te zien zou zijn met de zwevende mensen boven de zee.
Voor de expo in het Fort wilde ik heel graag de Diana’s op groot formaat tentoonstellen. Dat zijn vrouwelijke strijders en die locatie leek me dus perfect voor die beelden.

Voor twee van de werken op de dijk haalde je inspiratie bij Ensor. In welke zin?
Het is vrij subtiel. Bij Ensor zijn er heel veel details in zijn werken maar ik wil graag wat rust in de beelden die ik maak. Dus dat was even zoeken, maar in het beeld met de vrouw op de ezel is de link zeker te zien. Het is geïnspireerd op Ensors werk ‘De Intrede van Christus’. Bij mij zit de vrouw omgekeerd op de ezel en dat vond ik wel passend want Ensors werk bevat ook vaak absurde connotaties. Het decor doet bovendien denken aan zijn huis in de Vlaanderenstraat. Ik was zo blij dat dat beeld gelukt was, want ik ben van nature zeer kritisch voor mezelf. Het andere beeld met de vrouw en de kaars op het hoofd is meer letterlijk geïnspireerd op Ensor.

Zijn er andere fotografen in de Fotobiënnale waarvan je het werk zou willen bekijken?
Sowieso Charlotte Abramow. Ik heb haar werk gezien in Brussel en ik vond dat heel inspirerend. Ik merk dat we vaak dezelfde modellen gebruiken. Best grappig, die link. We hebben een verschillende stijl, maar er zijn toch overeenkomsten. Ik ben ook fan van de esthetische beelden van Klaartje Lambrechts. Ik was verrast door Jan Pypers die in het Fort exposeert. Ik kende zijn werk niet, maar online zag ik dat hij met maquettes werkt. Heel interessant.